De Briellaerd: het verdwenen landgoed dat opnieuw tot leven kwam

Voor we je meenemen in het verhaal achter De Briellaerd, geven we je graag een kijkje in de mensen die De Briellaerd de afgelopen 50 jaar hebben gemaakt tot wat het nu is.

De Barneveldse Krant schreef daar een mooi artikel over in ‘Groen doet wat met je‘. Een verhaal over onze geschiedenis, onze passie voor het vak en de mensen achter De Briellaerd. Daar zijn we best een beetje trots op.

Maar het verhaal van De Briellaerd gaat nog veel verder terug. Deze bijzondere plek kent een rijke geschiedenis, met eeuwenoude verhalen, bijzondere bewoners en een landschap dat door de jaren heen steeds opnieuw vorm kreeg. Daar nemen we je hieronder graag in mee.

Al op de oudste kaarten van de Veluwe komt de naam van De Briellaerd voor. In oude documenten duikt het landgoed op onder namen als Den Brielert, Bryler, Brielen en Den Brieler. Eeuwenlang maakte het deel uit van het Barneveldse landschap.

Volgens overleveringen stond op deze plek oorspronkelijk een versterkt huis of klein kasteel. Hoewel hiervan geen tastbare resten meer zichtbaar zijn, wijzen oude bronnen erop dat het latere landhuis op dezelfde fundamenten werd gebouwd. Eeuwenlang vormde De Briellaerd een herkenbaar punt in het landschap, bewoond door verschillende families die hun stempel drukten op de geschiedenis van Barneveld.

Aan de rand van het dorp stond in de negentiende eeuw het statige landhuis De Briellaerd. Omgeven door grachten, vijvers, slingerpaden en bijzondere bomen had het landgoed de uitstraling van een buitenplaats van formaat. Zware dennenbomen schermden het huis af van de buitenwereld, terwijl wandelpaden bezoekers meenamen langs waterpartijen, koepels en zeldzame boomsoorten.

Niet voor niets werd De Briellaerd door inwoners van Barneveld gezien als het sieraad van het dorp.

De Briellaerd was niet zomaar een buitenplaats. Het was een plek waar natuur, landschap en architectuur samenkwamen.

Toen in 1871 bekend werd dat het landgoed zou worden verkocht voor sloop, leidde dat tot grote verontwaardiging. De inwoners van Barneveld zagen met lede ogen aan hoe een geliefd deel van hun omgeving dreigde te verdwijnen.

In de Barneveldsche Courant verscheen een emotionele oproep:
“Het landgoed de Briellaerd zal worden gesloopt, zoo toch helaas gaat de droeve mare; en inderdaad, wanneer men zich in de herinnering brengt de geslachten die dat Huis sedert eeuwen bewoond hebben en der gemeente goed waren, is het dan niet zoo dat het vernielen van dat vriendelijke en schilderachtige landgoed, dubbel te betreuren is.”

Het zijn woorden die laten zien hoeveel betekenis De Briellaerd had voor de gemeenschap.

Een van de mooiste verhalen uit de geschiedenis van De Briellaerd speelt zich af rond 1842.

In dat jaar verbleef de jonge student en dichter Petrus Augustus de Genestet regelmatig op het landgoed. Hij volgde onderwijs in Barneveld en bracht een deel van zijn vrije tijd door bij de familie Van Maanen.

Aan één van de grote vijvers van De Briellaerd schreef hij zijn eerste gedichten.

Daar is een schoone plek in ’t lieve Gelderland, Waarvoor geheel mijn hart van reine geestdrift brandt; Gelegen bij dat oord, waar voor een viertal eeuwen, Van Schaffelaar den dood der ouden helden stierf, En d’adem heeft gekocht van zijn ontelbre leeuwen, Terwijl hij zich den lof van ’t nageslacht verwierf; Verheft de Briellaerd zich in al zijn majesteit, En ’t is zijn heerlijk schoon, dat mij tot zingen leidt.

Niet lang daarna sloeg het noodlot toe. In januari 1872 werd het landhuis openbaar verkocht. In de advertentie stonden niet alleen het huis en de gebouwen vermeld, maar zelfs de koepels, bruggen en andere onderdelen van het landgoed werden afzonderlijk aangeboden.

Langzaam werd De Briellaerd ontmanteld. Het huis verdween. Het bos werd gekapt. Bijzondere bomen werden geveld. De lanen verdwenen uit het landschap. Opnieuw reageerden inwoners vol verdriet. De plaatselijke krant schreef:

“Een groot deel van het prachtige bosch werd geveld en daarmede tegelijk de heerlijke zwarte beuken, tulpen en andere kostbare en zeldzame soorten van vreemde boomen. (…) Vaartwel dan beveiligd oord, gastvrije weldadige woning, met uwe lommerrijke eeuwenoude lanen, uwe vriendelijke slingerpaden en heldere wateren – vaartwel!”

Zo verdween het landgoed dat ooit het sieraad van Barneveld werd genoemd.

Ruim een eeuw later was er weinig meer over van de oude glorie. Waar ooit een landhuis had gestaan, lag een weiland. De gebouwen waren verdwenen. De lanen waren verdwenen. Alleen de contouren van de oude gracht en enkele sporen in het landschap herinnerden nog aan het verleden.

Toch bleek de geschiedenis niet verdwenen. Toen Willem van den Brink het terrein in 1990 aankocht, verdiepte hij zich in de verhalen van deze plek. Daarbij ontdekte hij iets bijzonders. Eén van de laatste bewoners van het landgoed stond bekend als liefhebber en verzamelaar van bijzondere planten.

Juist op die plek ontstond opnieuw een wereld van planten, bomen en tuinen. Misschien toeval, misschien ook niet.

Met veel geduld, vakmanschap en liefde voor groen groeide het voormalige weiland uit tot de De Briellaerd die we vandaag kennen.

Waar ooit de slingerpaden verdwenen, ontstonden nieuwe wandelroutes. Waar de gracht grotendeels verloren was gegaan, is weer water teruggebracht. Waar ooit bijzondere bomen stonden, groeien opnieuw collecties van bijzondere planten en heesters.

De geschiedenis keerde niet letterlijk terug. Maar het gedachtengoed van de plek wel. Nog steeds komen mensen naar De Briellaerd om geïnspireerd te raken door groen. Nog steeds vormt deze plek een bestemming voor liefhebbers van natuur, tuinarchitectuur en bijzondere planten.

En misschien is dat wel het mooiste van alles. Dat een plek die ooit werd betreurd als een verloren paradijs, opnieuw is uitgegroeid tot een plek waar mensen graag komen.